OED Şok Cihazı Nasıl Kullanılır? Adım Adım Kullanım Kılavuzu
Otomatik Eksternal Defibrilatör (OED), ani kalp durması geçiren kişilerde kalp ritmini otomatik olarak analiz eden ve gerektiğinde hayat kurtarıcı elektrik şoku veren taşınabilir tıbbi cihazdır. OED cihazları, tıbbi eğitimi olmayan kişiler tarafından güvenle kullanılabilecek şekilde tasarlanmıştır ve sesli/görsel komutlarla kullanıcıya adım adım rehberlik eder.
OED Kullanımına Başlamadan Önce: Ani Kalp Durmasını Tanıyın
OED, yalnızca ani kalp durması durumunda kullanılmalıdır. Ani kalp durması, hastanın hem bilincinin kapalı olması hem de normal solunumunun bulunmamasıdır.
Bilinç ve Solunum Kontrolü:
- Bilinç kontrolü: Hasta/yaralının omuzlarına hafifçe dokunarak yüksek sesle “İyi misiniz?” diye sorun. Yanıt vermemesi durumunda bilinç kapalı kabul edilir.
- Solunum kontrolü: Solunumu değerlendirmek için “Bak-Dinle-Hisset” yöntemini 10 saniyeyi aşmayacak şekilde uygulayın:
- Bak: Göğüs kafesinin hareket edip etmediğine bakın.
- Dinle: Ağızdan nefes sesi gelip gelmediğini dinleyin.
- Hisset: Yanağınızda nefesi hissedin.
DİKKAT: Kalp durması sonrası ilk 1-2 dakika içinde hasta/yaralıda zorlu ve sık olmayan iç çekme tarzında nefes alıp verme çabası görülebilir (agonal solunum/gasping). Bu normal nefes alıp verme ile karıştırılmamalı ve solunum yok olarak kabul edilmelidir.
ÖZET: OED Ne Zaman Kullanılır?
✅ Hasta bilinçsiz ise
✅ Hasta nefes almıyorsa veya normal nefes almıyorsa (agonal solunum varsa)
✅ Çevrede 112 aranmış veya aratılmışsa
❌ Hasta bilinçli ise
❌ Hasta normal nefes alıyorsa
❌ Hastanın göğüs ağrısı var ama bilinci açık ve nefes alıyorsa
Adım Adım OED Kullanımı
Aşağıdaki adımlar, Sağlık Bakanlığı ve uluslararası kılavuzlara göre hazırlanmıştır.
Adım 1: Çevre ve Hasta Güvenliğini Sağlayın
Olay yerinin güvenli olduğundan emin olun. Hasta ve kendiniz için tehlike oluşturabilecek unsurları (elektrik, trafik, yangın, kimyasal maddeler vb.) kontrol edin ve gerekirse uzaklaştırın.
Özel durum: Hasta ıslak veya metal bir zemin üzerindeyse, mümkünse kuru bir zemine çekin. Ancak bu işlem zaman kaybına neden olacaksa, müdahaleye devam edin (modern OED’ler bu durumlarda güvenlik önlemlerine sahiptir).
Adım 2: Bilinç ve Solunumu Kontrol Edin
Yukarıda açıklandığı gibi, hastanın bilincini ve solunumunu kontrol edin. Hasta bilinçsiz ve normal nefes almıyorsa (veya sadece agonal solunum varsa), ani kalp durması kabul edilir.
Adım 3: Acil Yardım Çağırın ve OED’yi İsteyin
Çevrede başka birisi varsa, ona 112 Acil Servis’i aramasını ve en yakın OED cihazını getirmesini söyleyin. Eğer yalnızsanız, önce 112’yi arayın, ardından OED aramaya başlayın (cihazın yerini biliyorsanız) veya hoparlöre alarak talimat alın.
Adım 4: OED Cihazını Açın
OED cihazını açın. Cihazın kapağını açtığınızda veya güç düğmesine bastığınızda cihaz otomatik olarak sesli talimatlar vermeye başlayacaktır. Cihazın talimatlarını dikkatlice dinleyin ve uygulayın.
Adım 5: Elektrot Pedlerini Yerleştirin
Pedleri ambalajından çıkarın. Pedlerin üzerinde genellikle yerleştirme şeması bulunur.
- Bir ped: Hastanın çıplak göğsünün sağ üst kısmına, köprücük kemiğinin hemen altına yerleştirin.
- Diğer ped: Sol alt göğüs kafesine, koltuk altı hizasına (kalbin üzerine) yerleştirin.
ÖNEMLİ:
- Pedleri yerleştirmeden önce hastanın göğsünün kuru olduğundan emin olun. Gerekirse kurulayın.
- Hastanın göğsünde ilaç bandı (nitro bant vb.) varsa çıkarın ve bölgeyi temizleyin.
- Göğüs aşırı tüylü ise, pedler iyi yapışmayabilir. Cihazın içinde bulunan traş makinesi ile tüyleri traş edin. Acil durumda, pedi önce yapıştırıp hızla çekerek tüyleri azaltabilir, ardından yeni pedi yapıştırabilirsiniz.
- Pedlerin birbirine değmediğinden emin olun.
Adım 6: Ritim Analizi
Pedleri yerleştirdikten sonra cihaz otomatik olarak kalp ritmini analiz etmeye başlayacaktır. Bu sırada cihaz “Analiz ediliyor, hastaya dokunmayın” gibi sesli uyarı verecektir. Analiz sırasında hastaya kesinlikle kimsenin dokunmadığından emin olun (titreşimler analizi bozabilir).
Adım 7: Şok Uygulama (Gerekiyorsa)
Cihaz, ventriküler fibrilasyon (VF) veya nabızsız ventriküler taşikardi (nVT) gibi şoklanabilir bir ritim tespit ederse, sizi uyaracaktır.
- Tam otomatik OED: “Şok uygulanacak, hastadan uzaklaşın” gibi bir uyarı verir ve şoku kendi uygular.
- Yarı otomatik OED: “Şok öneriliyor, şok düğmesine basın” uyarısı verir. Hastaya kimsenin dokunmadığından emin olduktan sonra (elle “tamam” işareti yapıp sesli olarak “herkes çekilsin” diye bağırarak) şok düğmesine basın.
Adım 8: Şok Sonrası Hemen CPR’a Başlayın
Şok uygulandıktan hemen sonra (veya cihaz “şok gerekmez” derse), cihazın talimatlarına göre CPR’a başlayın.
- 30 göğüs basısı: Göğüs kemiğinin alt yarısına, 5 cm derinlikte, dakikada 100-120 bası hızında.
- 2 kurtarma nefesi: Hava yolunu açın (baş geri-çene yukarı), burnu kapatın, 1 saniye boyunca nefes verin (göğsün yükseldiğini görmelisiniz).
Cihaz genellikle 2 dakika (yaklaşık 5 siklus) sonra tekrar ritim analizi yapacaktır. Cihazın talimatlarını takip edin.
Adım 9: Devam Edin
Hasta yaşam bulguları göstermeye başlayana (bilinç açılması, normal nefes alma, hareket etme) veya tıbbi yardım gelene kadar OED’nin talimatlarını takip edin ve CPR’a devam edin.
Özel Durumlarda OED Kullanımı
Çocuklarda OED Kullanımı
- 8 yaş altı çocuklar için mümkünse çocuk pedleri kullanılmalıdır.
- Çocuk pedi yoksa yetişkin pedleri kullanılabilir, ancak pedlerin birbirine değmemesine dikkat edilmelidir (küçük çocuklarda ön-arka pozisyon tercih edilebilir: bir ped göğüste, diğeri sırtta).
- 1 yaş altı bebeklerde mümkünse manuel defibrilatör tercih edilir, ancak yoksa pediatrik atenuatörlü (şok azaltıcılı) pedler veya uygun enerji ayarı olan OED’ler kullanılabilir.
Kalp Pili veya İmplante Kardiyoverter Defibrilatör (ICD) Olan Hastalar
- Pedleri, kalp pilinin olduğu bölgeye (genellikle köprücük kemiği altında belirgin bir çıkıntı) en az 8 cm uzaklıkta yerleştirin.
- ICD cihazı zaten şok uyguluyorsa, cihazın işlemini tamamlaması için 30-60 saniye bekleyin, ardından OED’yi kullanın.
Islak Zemin veya Yağmur Altında
- Hasta mümkünse kuru bir zemine çekilmeli, göğsü kurulanmalıdır.
- Modern OED’ler su geçirmezdir ancak şok uygularken hasta ile temas eden herkesin kuru bir zeminde olduğundan ve hastaya doğrudan temas etmediğinden emin olun.
Sık Sorulan Sorular
OED kullanmak için eğitim şart mı?
OED cihazları, tıbbi eğitimi olmayan kişiler tarafından kullanılabilecek şekilde tasarlanmıştır. Ancak Sağlık Bakanlığı onaylı ilk yardım eğitimi almak, acil bir durumda daha hızlı ve doğru müdahale etmenizi sağlar. Ayrıca 2020 yönetmelik değişikliği ile OED eğitimi tüm ilk yardımcılar için zorunlu hale getirilmiştir.
OED şok vermezse ne yapmalıyım?
Cihaz “şok gerekmez” veya “şok önerilmiyor” derse, bu hastanın ritminin şoklanabilir olmadığı anlamına gelir (asistoli veya organize ritim). Hemen CPR’a başlayın ve cihazın talimatlarını takip edin. Cihaz 2 dakikada bir ritmi yeniden analiz edecektir.
OED’yi nereden temin edebilirim?
OED cihazları, yetkili tıbbi malzeme satıcılarından temin edilebilir. Ayrıca birçok kamu kurumu, alışveriş merkezi, havaalanı, spor tesisi gibi halka açık alanlarda OED bulundurmaktadır.
OED’nin bakımı nasıl yapılır?
OED cihazları düzenli olarak kontrol edilmelidir. Cihazın üzerindeki gösterge ışığı (genellikle yeşil) cihazın çalışır durumda olduğunu gösterir. Pedlerin ve pilin son kullanma tarihlerini düzenli olarak kontrol edin ve süresi dolanları yenileyin.
OED Eğitimi ve Sertifikası
Sağlık Bakanlığı’nın 27 Ağustos 2020 tarihli yönetmelik değişikliğine göre, tüm ilk yardımcıların OED eğitimi alması zorunludur. 2020 öncesinde ilk yardım sertifikası alanlar, 2 saatlik OED eğitimi alarak ve uygulamalı sınavda 100 tam puan alarak sertifikalarına OED yetkisi ekletebilirler.
OED Eğitimi Hakkında Detaylı Bilgi
Kaynaklar
- Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü – OED Cihazı Nedir ve Kullanımı
- Millî Eğitim Bakanlığı – Temel Yaşam Desteği ve Şok Cihazı Uygulaması.
- Avrupa Resüsitasyon Konseyi (ERC) Kılavuzları